Mengunarslys hafa afleiðingar

Ragnheiður Þorgrímsdóttir:


Fyrir stuttu átti sér stað mengunarslys á Akranesi. Sementssíló við höfnina yfirfylltist með þeim afleiðingum að sement rauk út í umhverfið og olli tjóni. Þeir sem búið hafa á Akranesi þekkja vel lyktina frá Sementsverksmiðjunni meðan hún var starfrækt. Í suðvestanátt lagði fnykinn yfir bæinn og hesthúsahverfið í Æðarodda. Maður fór ekki á hestbak á slíkum dögum, þóttist vita að það væri ekki gott fyrir lungun. Nærri má geta hvernig loftgæðin hafa verið í grennd við yfirfulla sementssílóið um daginn.

Sannarlega eiga þeir skilið samkennd sem lentu í tjóni, fengu sement yfir bíla, húsþök og í öndunarfæri og vonandi verða greiddar sanngjarnar bætur. Endilega hættið ekki fyrr.

Sjálf hef ég lent í mengunarslysi og myndi ekki óska neinum þeirrar reynslu. Sem betur fer hefur hugsunarhátturinn breyst síðan mengunarslysið í Norðuráli átti sér stað sumarið 2006. Meiri skilningur ríkir og sterkari viðbrögð verða. En það er fleira sem skilur þessi tvö mengunarslys að.

Í fyrsta lagi: Á Akranesi sást hvað um var að ræða. Ekki var hægt að fela neitt. Strax var tekið til við að þrífa og tala um bætur til tjónþola. Aftur á móti var mengunarslysinu í Norðuráli 2006 haldið leyndu, en þá streymdi flúor óheftur út um eitt af þremur hreinsivirkjum verksmiðjunnar í nærri sólarhring. Af því að flúor er gas þá sést hann ekki. Enginn er til frásagnar um hversu mikið magn fór út, ekki einu sinni álverið, þó það hafi slegið upp einhverjum áætluðum tölum. Kannski segja lömbin sunnan undir Akrafjalli réttustu söguna, því í beinum þeirra haustið 2006 mældist amk. 30 falt það magn flúors sem eðlilegt getur talist. Það var sem sagt hvorki hægt að forða dýrunum né sjálfum sér meðan flúormengunin var sem mest. Ég hafði getað smalað hrossunum, sett þau inn í hús og flutt þau síðan í burtu ... en frétti ekki af slysinu fyrr en tveimur árum seinna og þá var ég búin að glíma við fordæmalaus veikindi í hrossunum sem byrjuðu skömmu eftir atburðinn.

Í öðru lagi þá hefur stóriðjan alla þræði vöktunar í hendi sér: Hvar á að vakta, hversu mikið, hvort mæla á eða bara skoða, hverjir eiga að vakta, hvernig upplýsingarnar eru settar fram. Hún velur verkfræðistofu og greiðir henni fyrir orðalag og útlitshönnun á skýrslu um niðurstöður vöktunarinnar. Þessara vafasömu „forréttinda“ njóta venjuleg fyrirtæki á Íslandi ekki, hvað þá almenningur.

Í þriðja lagi þá hefur stóriðjan aldrei þurft að greiða bætur til einstaklinga fyrir að menga, en það munu eigendur sílóanna á Akranesi væntanlega þurfa að gera, eins þó að slysið hjá þeim sé ekki síður „óvart“ en hjá Norðuráli á sínum tíma. Akurnesingar voru beðnir afsökunar um daginn, en slíkt virðist ekki hafa hvarflað að Norðurálsmönnum 2006. Til marks um hversu forhertir menn voru á þeim bæ má benda á svokallað „Grænt bókhald“ sem iðjuverið ber ábyrgð á og gefur út. Í hefti ársins 2006 stendur (bls. 7) að ekki hafi orðið mengunaróhöpp hjá fyrirtækinu á bókhaldsárinu 2006. Heftið kom út í maí 2007. Norðurál hefur komist upp með að láta þessa klausu í „Græna bókhaldinu“ standa.

Afleiðingar mengunarslyssins og mengunarálags eftir það, þ.e. skaðinn, eru ónýtir hagar og ég hef misst 21 hross vegna veikindanna. Vágesturinn mikli, flúor í of miklu magni, eyðileggur líffæri spendýra. Hrossin sem felld hafa verið á mínum bæ vegna veikindanna hafa fjórfalt meiri flúor í beinum sínum en hross frá ómenguðum svæðum. Flúor er eitt skæðasta eitur sem til er og auðvitað vill enginn hestamaður fá slíkan óþverra í sín hross. En um það hef ég aldrei verið spurð þ.e. hvort ég væri til í að fórna mínum hrossum fyrir álverið. Þau eru bara gerð að þolendum í þágu stóriðjunnar.

Í fjórða lagi. Samskonar atburður mun trúlega ekki endurtaka sig á Akranesi. Íbúar geta fylgst með og það eru viðurlög. Í Hvalfirði getur mengunarslys vel orðið án þess að íbúar séu látnir vita. Hreinsibúnaður má, skv. starfsleyfi, liggja niðri í 3 klst. án þess að íbúar fái um það vitneskju og það stendur ekkert í starfsleyfinu hversu oft slíkt má gerast. Og þrátt fyrir að mengunarskot frá Elkem séu vel sýnileg þá hefur reynst ómögulegt að fá forsvarsmenn þess til að skilja að slíkt háttarlag flokkist undir mannréttindabrot í nútíma þjóðfélagi. Elkem fær frjálsar hendur um að dæla mengun yfir byggð ból þegar hentar og kallar það „neyðarlosun.“

Ég skal viðurkenna að mér brá við að lesa á „fésbók“ skilaboð frá Akurnesingi þar sem hann lagði til að sementssílóið yrði flutt í burtu og datt honum helst í hug að setja það niður á Grundartanga (!) sem er reyndar hluti af landbúnaðarhéraðinu Hvalfirði með fjölda íbúa sem margir hverjir líða fyrir mengun sem nú þegar er þvingað upp á þá. Það býr nefnilega fólk í Hvalfirði.

Stöndum vörð um réttinn til heilnæms umhverfis!

 



 

 
Hamfarahlýnun og heimaslóðir

 

Utan úr heimi berast fréttir um náttúruhamfarir af áður óþekktri stærð. Stöðugt heyrast varnaðarorð vísindamanna sem telja aðeins róttækar aðgerðir í umhverfismálum geta bjargað lífi á jörðinni, það verði að draga úr losun gróðurhúsalofttegunda til að sporna við hamfarahlýnun.

Stjórnmálamenn tjá sig gjarnan um þessa vá og hvetja almenning til aðgerða, enda hafa þeir verið kosnir til að taka á alvarlegum málum. Ýmis eru ráðin og jafnvel búfénaður er gerður að blóraböggli, enda étur hann gras og á það til að leysa vind. Smátt og smátt molnar undan von manns um að tekið verði af alvöru á þessum erfiðu málum, af ráðamönnum.

Nýleg frétt byggir ekki upp álit á kjörnum fulltrúum Hvalfjarðarsveitar og Akraneskaupstaðar sem hafa tekið höndum saman um kröfu til Landsvirkjunar/íslenska ríkisins um hagstæðara raforkuverð til iðjuveranna á Grundartanga. Kannski halda þeir að iðjuverin muni nota aukinn hagnað til að bæta mengunarvarnabúnað sinn, því stóriðjan er hinn mikli mengunarvaldur hér um slóðir. Enda þótt mengunin falli ekki beint undir innlendan kvóta þá lendir hún hér í bókstaflegri merkingu. Undirrituð hefur slæma reynslu af því, með fjórfalt magn flúors í hrossum, miðað við landsmeðaltal.

Þegar hægri höndin veit ekki eða vill ekki vita hvað sú vinstri gerir og það á tímum ótakmarkaðs aðgangs að upplýsingum, er eitthvað að. Gróðurhúsaáhrif frá iðnaðarsvæðinu á Grundartanga eru óumdeilanleg. Hægt er að hemja þau mun betur en nú er gert. Það yrði aðeins dýrara og ljóst er að iðjuverin hafa engan áhuga á slíkum útgjöldum og finna heldur ekki fyrir þrýstingi frá pólitíkusum á heimaslóðum.

Að glíma við þessi neikvæðu áhrif af rekstri iðjuveranna á Grundartanga er tvímælalaust stærsta verkefni í umhverfismálum sem bíður íbúa þessa svæðis. Við höfum ekki langan tíma til að hugsa okkur um. Það er því afar slæmt hversu sveitarstjórnarmenn eru leiðitamir við iðjuverin. Að þeir skuli á sama tíma og þeir hundsa hinar neikvæðu afleiðingar, vera allir til þjónustu reiðubúnir, þegar iðjuverin, eðli sínu samkvæmt, vilja auka hagnað sinn með því að lækka raforkureikninginn.

Sveitarstjórnarmenn úr Hvalfjarðarsveit og af Akranesi þyrftu að sýna þá staðfestu og ábyrgð gagnvart heimabyggðinni sem dugir til að iðjuverin fái ekki lengur að vakta sig sjálf, að mengunareftirlitið verði unnið af hlutlausum aðilum og að settur verði upp skilvirkari mengunarvarnabúnaður. Umhverfisstofnun er bókstaflega vandamál í þessu samhengi þar sem hún stendur í vegi fyrir einföldustu lagfæringum, svo sem að setja á ný upp loftgæðamæli norðvestan við iðjuverin í áttina að upptökum Berjadalsár, sem er aðalvatnsból Akurnesinga. Sveitarstjórnarmönnum hefur ítrekað verið bent á þessi atriði öll en þeir hafa látið sér fátt um finnast. Það getur nefnilega verið svo ótrúlega langt á milli orða og athafna, stundum jafnvel engin tenging.

Á degi íslenskrar náttúru, 16. september 2019

Ragnheiður Þorgrímsdóttir

 
<< Start < Prev 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 Next > End >>

Page 2 of 33